Avrupa Birliği ülkelerinde kalp damar hastalıklarına bağlı ölümlerin yüzde 18’inden çevresel etkenlerin sorumlu olduğu belirtiliyor.
Kalp damar hastalıklarına bağlı ölümlere yol açan çevresel etkenler arasında partiküler madde hava kirliliği, kimyasal maddeler, termal faktörler ve gürültü yer alıyor. Trafik gürültüsü kalp hastalıklarından ölüm riskini arttırıyor. Gürültünün tetiklediği stress reaksiyonu uykuyu olumsuz etkileyerek sistemik enflamasyona ve buna bağlı iskemik kalp hastalığı, kalp yetmezliği ve inmeye yol açabiliyor. Avrupa Birliği ülkelerinde gürültünün tetiklediği yıllık 66.000 erken ölümün yüzde 30’unun (20.000 ölüm) kalp damar hastalıklarına bağlı olarak yılda gerçekleştiği hesaplanıyor. Avrupa’da tüm kalp damar hastalıklarının yüzde 0,7’sine karşılık gelen 50.000 yeni kalp damar hastası olgunun gürültüye bağlı ortaya çıktığı düşünülüyor.
Benzen ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar kalp krizi ve hipertansiyon riskini arttıran ve hava kirliliği sırasında konsantrasyonu yükselen kimyasallar arasında bulunuyor. Avrupa’da kalp damar hastalıklarına bağlı ölümlerden yüzde 2-4 oranında ise kurşun etkileniminin sorumlu olduğu belirtiliyor. Endokrin yıkıcı bir madde olan fitalat Avrupa’da 55-64 yaş arası kişilerde 27.000’den fazla ölüme yol açtığı hesaplanıyor.
Çevresel etkenlerle kalp hastalıkları arasındaki ilişki kent planlama ve doğa temelli çözümlerin kalp damar hastalıklarının kontrolü açısından önemini ortaya koyuyor. Kent planlamasında alınacak önlemler aracılığı ile kalp damar hastalıklarına bağlı ölümlerin azaltılması açısından önemli kazanımlar elde edilebilir. Trafik kökenli gürültü kirliliğinin önlenmesi açısından kent içi ulaşımın planlanması, yeşil alanların arttırılması ve bisiklet ulaşımını kolaylaştırıcı önlemler kalp damar hastalıklarının kontrolü açısından önem taşıyor. Kentlerde yeşil alanların arttırılması ve yeşil koridorlar ile mavi boşlukların oluşturulması; hava ve gürültü kirliliğini azaltarak, termal konforu iyileştirerek, fiziksel aktivite sıklığını arttırarak ve stress düzeyini düşürerek kalp damar hastalıklarının kontrolü açısından kayda değer faydalar sağlayabilir.
Kaynak: Preventing cardiovascular disease through a healthy environment. BriefingPublished 03 Nov 2025. https://www.eea.europa.eu/
